پاسخ کوتاه این است:
خیر.
برخلاف آنچه گاهی در شبکههای اجتماعی یا حتی بعضی کلاسهای یوگا شنیده میشود، همه افراد از نظر آناتومیکی قادر به انجام ساماکون آسانا با زاویه ۱۸۰ درجه نیستند؛ حتی اگر سالها تمرین کنند.
این به معنای کمکاری، سفت بودن بدن یا «پیشرفت نکردن» نیست. در بسیاری از موارد، محدودیت از ساختار استخوانی و آناتومی منحصر به فرد بدن ناشی میشود، نه از انعطافپذیری عضلات.
افسانهای که بسیاری از ما باور کردهایم
در دنیای یوگا و ژیمناستیک اغلب این پیام را میشنویم:
«اگر به اندازه کافی تمرین کنی، هر حرکتی ممکن است.»
این جمله انگیزهبخش به نظر میرسد، اما همیشه با واقعیت آناتومی انسان سازگار نیست.
برنی کلارک در کتاب Your Body, Your Yoga توضیح میدهد که بدن انسانها از نظر شکل استخوانها، عمق مفاصل و زاویه قرارگیری استخوانها تفاوتهای قابل توجهی با یکدیگر دارند. به همین دلیل، دو فرد با میزان تمرین یکسان ممکن است به نتایج کاملاً متفاوتی در یک آسانا برسند.
چه چیزی ما را در ساماکون متوقف میکند؟
وقتی پاها را برای ورود به ساماکون از هم باز میکنیم، دو عامل اصلی میتوانند دامنه حرکت را محدود کنند:
تنشن (Tension)
تنشن به مقاومت بافتهای نرم در برابر کشش گفته میشود.
عضلات نزدیککننده ران، فاشیا، لیگامانها و سایر بافتهای اطراف مفصل ممکن است اجازه ندهند پاها بیشتر از هم باز شوند.
اگر محدودیت شما ناشی از تنشن باشد، معمولاً با تمرین تدریجی، زمان و صبوری میتوان دامنه حرکت را تا حدی افزایش داد.
نکته: تنش در خلاف جهت حرکت حس خواهد شد،مثلا در ساماکون پا به سمت بیرون باز میشود و شما داخل پا احساسات را تجربه میکنید.
کامپرشن (Compression)
کامپرشن زمانی اتفاق میافتد که ساختارهای بدن به یکدیگر برخورد میکنند.
در مفصل ران، ممکن است بخشی از استخوان ران به استخوان لگن نزدیک شود و پیش از آنکه عضلات به حداکثر کشش برسند، حرکت متوقف شود.
در این حالت، محدودیت دیگر مربوط به انعطاف عضلات نیست؛ بلکه به ساختار استخوانی فرد مربوط میشود.
برنی کلارک تأکید میکند که شناخت تفاوت میان تنشن و کامپرشن اهمیت زیادی دارد، زیرا تلاش برای عبور از یک محدودیت استخوانی میتواند منجر به آسیب شود.
نکته: کامپرشن درجهت حرکت احساس میشود، مثلا در ساماکون اسانا پاها به سمت بیرون باز شوند و شما بیرون هیپ احساس فشار کنید.
نقش ساختار استخوان ران
یکی از عوامل مهم، زاویه بین گردن و تنه استخوان ران است که در آناتومی به آن Femoral Neck-Shaft Angle گفته میشود.
مطالعات نشان دادهاند که این زاویه در افراد مختلف تفاوت قابل توجهی دارد. بعضی افراد به طور طبیعی فضای بیشتری برای دور کردن پاها از یکدیگر دارند و بعضی افراد زودتر به محدودیت استخوانی میرسند. این تفاوتها از کودکی شکل میگیرند و بخش زیادی از آنها در بزرگسالی قابل تغییر نیستند.
به زبان ساده، بعضی افراد با همان میزان تلاش و تمرین، به دلیل ساختار لگن و استخوان ران خود، راحتتر به ساماکون نزدیک میشوند؛ در حالی که بعضی دیگر هرگز به زاویه ۱۸۰ درجه نمیرسند.
و این کاملاً طبیعی است.
آیا این یعنی نباید روی انعطاف کار کنیم؟
قطعاً نه.
بسیاری از افراد میتوانند دامنه حرکت خود را به شکل قابل توجهی افزایش دهند، قدرت و کنترل بیشتری به دست آورند و احساس راحتی بیشتری در بدن خود داشته باشند. اما هدف تمرین نباید رسیدن به یک شکل خاص یا تقلید از بدن فرد دیگری باشد. هدف، ایجاد عملکرد بهتر، سلامت بیشتر و ارتباط عمیقتر با بدن است.
یوگا درباره شکل نهایی آسانا نیست
یکی از مهمترین درسهای یوگا این است که بدنها متفاوتاند.
همانطور که قد، رنگ چشم یا اندازه پاهای ما یکسان نیست، مفاصل و استخوانهای ما نیز یکسان نیستند.
ممکن است فردی بدون تلاش زیاد به ساماکون کامل برسد و فرد دیگری هرگز به آن زاویه نرسد. این موضوع هیچ چیزی درباره ارزش، توانایی یا کیفیت تمرین آن دو نفر نمیگوید.
در نهایت، موفقیت در یوگا با تعداد درجههای باز شدن پاها اندازهگیری نمیشود.
یوگا زمانی اتفاق میافتد که با آگاهی به بدن خود گوش میدهیم، محدودیتهای واقعی آن را میشناسیم و به جای جنگیدن با بدن، با آن همکاری میکنیم.
منابع
Clark, B. Your Body, Your Yoga: Learn Alignment Cues That Are Skillful, Safe, and Best Suited To You.
Grilley, P. Anatomy for Yoga.
مطالعات آناتومیکی مرتبط با زاویه گردن استخوان ران (Femoral Neck-Shaft Angle) و تأثیر تفاوتهای اسکلتی بر دامنه حرکت مفصل ران.